Gió mùa đông bắc thổi vào nước ta theo hướng nào? Đáp án B

Câu hỏi: Gió mùa đông bắc thổi vào nước ta theo hướng nào?

• A. tây bắc.
• B. đông bắc.
• C. đông nam.
• D. tây nam.

Đáp án đúng là B. đông bắc. Gió mùa đông bắc xuất phát từ vùng áp cao Xibia – Trung Quốc, thổi xuống nước ta theo hướng đông bắc và là nhân tố chính tạo nên mùa đông lạnh ở miền Bắc Việt Nam.

Vì sao gió mùa đông bắc thổi vào nước ta theo hướng đông bắc?

Gío mùa đông bắc hình thành từ trung tâm áp cao mạnh trên lục địa châu Á, khu vực Xibia và miền bắc Trung Quốc. Từ trung tâm này, không khí lạnh di chuyển về phía nam để lấp vào vùng áp thấp xích đạo. Trên đường di chuyển, khối không khí chịu tác động của lực Coriolis ở bán cầu Bắc nên bị lệch sang phải theo hướng chuyển động. Kết quả là hướng thổi tới Việt Nam không phải chính bắc mà lệch thành hướng đông bắc.

Địa hình cũng góp phần định hình đường đi của khối khí. Khi vào nước ta, gió men theo sườn phía đông nam của các dãy núi phía bắc và vịnh Bắc Bộ, nên hướng đông bắc càng được giữ ổn định. Đây là căn cứ địa lí để chọn phương án đông bắc thay vì ba hướng còn lại.

Hướng gió này giải thích luôn đặc điểm thời tiết mùa đông nước ta: nửa đầu mùa đông khối khí lạnh, khô đi qua lục địa nên trời lạnh khô; nửa cuối mùa đông khối khí đi qua biển Đông nên ẩm hơn, gây mưa phùn ở đồng bằng Bắc Bộ. Khi xuống phía nam, gió suy yếu dần và gần như bị chặn lại ở dãy Bạch Mã.

Vì sao các phương án còn lại sai?

Ba hướng tây bắc, đông nam và tây nam đều là những hướng gió có thật ở nước ta, nhưng không phải hướng của gió mùa đông bắc. Đây chính là chỗ dễ chọn nhầm.

• A. tây bắc: hướng này không phải hướng chủ đạo của khối khí lạnh từ phương bắc. Gió có thành phần tây bắc thường gắn với địa hình khuất gió hoặc với gió phơn khô nóng ở miền Trung, không phải đặc trưng của gió mùa đông bắc.
• C. đông nam: đây là phương án dễ nhầm nhất vì cũng bắt đầu bằng chữ “đông”. Hướng đông nam gắn với gió mùa đông nam hoạt động vào mùa hạ ở miền Nam, mang khối khí nóng ẩm từ biển vào gây mưa. Cùng một chữ “đông” nhưng khác mùa, khác nguồn gốc và khác tính chất.
• D. tây nam: hướng này thuộc gió mùa tây nam hoạt động vào mùa hạ, xuất phát từ vùng áp cao Ấn Độ Dương, gây mưa lớn cho Nam Bộ và Tây Nguyên. Đây là hệ gió của mùa hạ, không liên quan đến gió mùa đông bắc.

Điểm mấu chốt: gió mùa đông bắc là hệ gió mùa đông, nguồn gốc lục địa lạnh, nên chỉ có thể là hướng đông bắc.

Hệ thống kiến thức về gió mùa đông bắc

Nắm được nguồn gốc và đường đi của khối khí lạnh là nắm được phần lớn các câu hỏi trắc nghiệm về gió mùa đông bắc.

• Nguồn gốc: áp cao Xibia – miền bắc Trung Quốc, hình thành vào mùa đông khi lục địa Á – Âu lạnh đi mạnh.
• Hướng thổi: đông bắc khi vào Việt Nam, do lực Coriolis làm lệch phải và do địa hình định hướng.
• Thời gian hoạt động: từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mạnh nhất vào các tháng giữa đông.
• Phạm vi ảnh hưởng: tác động rõ nhất ở miền Bắc; càng vào nam càng yếu, gần như dừng ở dãy Bạch Mã.
• Tính chất: lạnh và khô trong nửa đầu mùa đông; lạnh và ẩm, gây mưa phùn trong nửa cuối mùa đông khi khối khí đã đi qua biển.
• Hệ quả khí hậu: tạo mùa đông lạnh ở miền Bắc, làm nền nhiệt miền Bắc hạ thấp và tạo sự phân hóa khí hậu bắc – nam rõ rệt.

Cần phân biệt gió mùa đông bắc với tín phong đông bắc: cả hai đều thổi theo hướng đông bắc, nhưng tín phong hoạt động quanh năm và bị gió mùa lấn át trong từng mùa, còn gió mùa đông bắc chỉ hoạt động vào mùa đông với tính chất lạnh.

Mẹo ghi nhớ hướng gió mùa đông bắc

Gắn hướng gió với nguồn gốc: khối khí lạnh nằm ở phía đông bắc nước ta, thổi thẳng xuống theo hướng đó. Nhớ cặp “đông bắc – lạnh”, đối lập với cặp “tây nam – nóng ẩm của mùa hạ”.

Khi làm bài, có thể loại suy nhanh: nếu phương án nhắc tới mùa hạ, mưa lớn Nam Bộ, Tây Nguyên thì đó là gió mùa tây nam; nếu nhắc tới gió khô nóng miền Trung thì đó là gió phơn; chỉ còn lại gió mùa đông bắc ứng với hướng đông bắc. Một mẹo nhỏ khác: gió mùa đông bắc đi qua biển Đông ở nửa cuối mùa đông nên gây mưa phùn — chi tiết này thường xuất hiện trong câu hỏi về thời tiết miền Bắc và luôn đi kèm hướng đông bắc.