Nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở đâu? Đáp án A chi tiết

Câu hỏi: Nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở đâu?

• A. Xích đạo
• B. Chí tuyến
• C. Vòng cực
• D. Cực

Đáp án đúng là A. Xích đạo. Xích đạo là khu vực nhận được lượng bức xạ Mặt Trời lớn nhất trong cả năm, nên nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở đây chứ không phải ở chí tuyến hay vùng cực.

Vì sao xích đạo có nhiệt độ trung bình năm cao nhất

Nguyên nhân gốc nằm ở góc chiếu của tia bức xạ Mặt Trời. Quanh xích đạo, tia sáng Mặt Trời gần như vuông góc với bề mặt Trái Đất suốt năm, mỗi năm Mặt Trời đi qua thiên đỉnh hai lần. Tia sáng đi qua khí quyển theo đường ngắn nhất nên ít bị hấp thụ và tán xạ, lượng năng lượng rơi trên một đơn vị diện tích đạt mức cao nhất.

Yếu tố thứ hai là tính ổn định. Góc nhập xạ và độ dài ngày đêm ở xích đạo gần như không đổi giữa các tháng, dao động nhiệt giữa mùa hạ và mùa đông rất nhỏ. Nhiệt độ vì thế được duy trì ở mức cao đều quanh năm, kéo nhiệt độ trung bình năm lên cao nhất toàn cầu. Lượng bức xạ lớn là điều kiện, còn tính ổn định là lý do mức cao đó được giữ nguyên thay vì dao động mạnh như ở vĩ độ cao.

Vì sao các phương án còn lại sai

Phương án B. Chí tuyến là phương án dễ nhầm nhất. Vùng chí tuyến vẫn có góc nhập xạ lớn và là nơi dễ hình thành hoang mạc, nên nhiệt độ mùa hạ có thể rất cao, thậm chí cao hơn xích đạo trong vài tháng. Nhưng xét trung bình cả năm, chí tuyến có thời kỳ Mặt Trời lệch xa thiên đỉnh, mùa đông lạnh hơn rõ rệt, nên nhiệt độ trung bình năm vẫn thấp hơn xích đạo. Cái “nóng” của hoang mạc là cực đại mùa hạ, không phải trung bình năm.

Phương án C. Vòng cực có góc nhập xạ nhỏ, lại xuất hiện ngày và đêm địa cực, mùa đông kéo dài với bức xạ gần như bằng không. Phương án D. Cực càng bất lợi hơn: góc chiếu nhỏ nhất, tia sáng phải xuyên qua lớp khí quyển dày nhất, nhiệt độ trung bình năm thấp nhất trên Trái Đất. Cả hai vùng này đều nằm ở cuối chiều giảm của nhiệt độ theo vĩ độ.

Câu 50: Biên độ nhiệt độ năm lớn nhất ở đâu

Câu hỏi: Biên độ nhiệt độ năm lớn nhất ở đâu?

• A. Xích đạo
• B. Chí tuyến
• C. Vòng cực
• D. Cực

Đáp án đúng là D. Cực. Biên độ nhiệt độ năm là chênh lệch giữa nhiệt độ tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất trong năm, và mức chênh này đạt cực đại ở vùng cực. Càng xa xích đạo, góc chiếu sáng của Mặt Trời thay đổi theo mùa càng mạnh, nên chênh lệch nhiệt giữa các mùa càng lớn. Ở vùng cực còn có hiện tượng ngày địa cực và đêm địa cực kéo dài nhiều tháng, mùa hạ nhận bức xạ liên tục còn mùa đông gần như không nhận được gì — hai thái cực đó cộng lại tạo ra biên độ nhiệt năm lớn nhất. Ngược lại, xích đạo có biên độ nhiệt năm nhỏ nhất.

Câu 51: Phát biểu không đúng về phân bố nhiệt độ theo vĩ độ

Câu hỏi: Phát biểu nào sau đây không đúng với sự phân bố nhiệt độ theo vĩ độ địa lí?

• A. Nhiệt độ trung bình năm giảm từ xích đạo về cực.
• B. Nhiệt độ trung bình năm cao nhất là ở chí tuyến.
• C. Biên độ nhiệt độ năm tăng từ xích đạo về hai cực.
• D. Biên độ nhiệt độ năm thấp nhất ở khu vực xích đạo.

Đáp án đúng là B. Nhiệt độ trung bình năm cao nhất thuộc về xích đạo, không phải chí tuyến, nên phát biểu B sai và đây là phát biểu đề bài yêu cầu chọn. Hai quy luật còn lại đều đúng: nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ xích đạo về hai cực, còn biên độ nhiệt độ năm tăng dần theo cùng chiều đó. Phát biểu D cũng đúng vì xích đạo có biên độ nhiệt năm nhỏ nhất.

Một lưu ý về đề gốc: để câu hỏi chỉ có đúng một phát biểu sai, phương án A phải được đọc là “giảm từ xích đạo về cực” — đúng với quy luật. Nếu bản in ghi “tăng” thì A cũng thành sai và đề sẽ có hai đáp án, điều không xảy ra với câu trắc nghiệm một lựa chọn.

Câu 52: Vì sao bán cầu Nam có nhiệt độ trung bình năm thấp hơn

Câu hỏi: Bán cầu Nam có nhiệt độ trung bình năm thấp hơn bán cầu Bắc là do đâu?

• A. Diện tích đại dương lớn hơn, thời gian chiếu sáng trong năm ít hơn.
• B. Thời gian chiếu sáng trong năm dài hơn, có diện tích lục địa lớn hơn.
• C. Diện tích lục địa lớn hơn, góc nhập xạ lớn hơn, có mùa hạ dài hơn.
• D. Mùa hạ dài hơn, diện tích đại dương lớn hơn, góc nhập xạ nhỏ hơn.

Đáp án đúng là A. Bán cầu Nam có diện tích đại dương lớn hơn bán cầu Bắc, trong khi bán cầu Bắc tập trung phần lớn lục địa. Nước hấp thụ và tỏa nhiệt chậm hơn đất liền, nên đại dương đóng vai trò điều hòa, kéo nhiệt độ trung bình năm xuống thấp hơn. Đó là lý do cốt lõi khiến nhiệt độ trung bình năm ở bán cầu Nam thấp hơn bán cầu Bắc.

Ba phương án còn lại đều sai ở ít nhất một vế. B sai vì bán cầu Nam không có diện tích lục địa lớn hơn. C sai ở cả ba vế: lục địa nhỏ hơn, góc nhập xạ không lớn hơn, mùa hạ không dài hơn. D sai vì mùa hạ ở bán cầu Nam ngắn hơn chứ không dài hơn. Cách loại nhanh: chỉ cần nhớ “bán cầu Nam là bán cầu đại dương” là đủ để chọn A.

Câu 53: Càng về vĩ độ cao thì thế nào

Câu hỏi: Càng về vĩ độ cao thì

• A. Nhiệt độ trung bình năm càng lớn.
• B. Biên độ nhiệt độ năm càng cao.
• C. Góc chiếu của tia Mặt Trời càng lớn.
• D. Thời gian có sự chiếu sáng càng dài.

Đáp án đúng là B. Càng về vĩ độ cao, góc chiếu sáng của Mặt Trời càng nhỏ, lượng bức xạ nhận được ít hơn nên nhiệt độ trung bình năm giảm; đồng thời chênh lệch nhiệt giữa các mùa tăng lên, tức biên độ nhiệt độ năm tăng. Phương án A sai vì ngược chiều biến thiên. Phương án C sai vì góc chiếu nhỏ đi chứ không lớn lên. Phương án D sai vì độ dài chiếu sáng trung bình cả năm ở mọi vĩ độ gần như tương đương; chỉ vùng cực mới có ngày địa cực dài hàng tháng, và đó là hiện tượng cục bộ, không phải quy luật chung.

Câu 54: Nhiệt lượng Mặt Trời đến bề mặt Trái Đất thay đổi theo yếu tố nào

Câu hỏi: Nhiệt lượng do Mặt Trời mang đến bề mặt Trái Đất luôn thay đổi theo

• A. Góc chiếu của tia bức xạ Mặt Trời.
• B. Sự thay đổi tính chất của bề mặt đệm.

Đáp án đúng là A. Góc chiếu của tia bức xạ Mặt Trời quyết định trực tiếp lượng nhiệt nhận được trên một đơn vị diện tích: góc chiếu càng lớn, tia sáng càng tập trung, nhiệt lượng nhận được càng nhiều và ngược lại. Đây là yếu tố gốc, chi phối toàn bộ sự phân bố nhiệt theo vĩ độ và theo mùa. Bề mặt đệm có ảnh hưởng đến việc giữ nhiệt hay phản xạ nhiệt, nhưng nó không làm thay đổi lượng nhiệt mà Mặt Trời mang tới — vì vậy không phải đáp án của câu này.

Hệ thống kiến thức liên quan

Nhóm câu hỏi này xoay quanh quy luật phân bố nhiệt độ theo vĩ độ địa lí, một nội dung cơ bản của Địa lí tự nhiên đại cương. Ba trục kiến thức cần nắm:

• Nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ xích đạo về hai cực, cao nhất ở xích đạo. Nguyên nhân là góc nhập xạ giảm theo vĩ độ.
• Biên độ nhiệt độ năm tăng dần từ xích đạo về hai cực, lớn nhất ở cực và nhỏ nhất ở xích đạo. Nguyên nhân là mức chênh lệch góc nhập xạ và độ dài ngày đêm giữa các mùa tăng theo vĩ độ.
• Bề mặt đệm làm nhiệt độ phân hóa không hoàn toàn theo vĩ độ: đại dương điều hòa nhiệt, lục địa biến động mạnh. Đây là lý do bán cầu Nam (nhiều đại dương) có nhiệt độ trung bình năm thấp hơn bán cầu Bắc, và cũng là lý do cùng một vĩ độ nhưng ven biển khác sâu trong lục địa.

Hai khái niệm cần phân biệt rạch ròi: nhiệt độ trung bình năm nói về mức nhiệt tổng thể, còn biên độ nhiệt độ năm nói về độ dao động. Một nơi có thể nóng trung bình nhưng dao động ít (xích đạo), hoặc lạnh trung bình và dao động rất lớn (vùng cực).

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Gắn hai đại lượng với hai đầu trục vĩ độ: “xích đạo — nóng đều, cực — lạnh và chênh lệch lớn”. Từ đó suy ra ngay nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở xích đạo, biên độ nhiệt năm lớn nhất ở cực.

Với câu hỏi dạng “càng về vĩ độ cao”, chỉ cần nhớ chiều biến thiên: góc chiếu giảm, nhiệt độ trung bình giảm, biên độ nhiệt tăng. Phương án nào nói ngược một trong ba chiều đó là sai. Với câu hỏi so sánh hai bán cầu, nhớ bán cầu Nam là “bán cầu đại dương” — nước điều hòa nhiệt nên trung bình năm thấp hơn và biên độ nhỏ hơn. Còn với câu hỏi về nhiệt lượng Mặt Trời, đáp án gần như luôn là góc chiếu tia bức xạ, vì đó là yếu tố quyết định lượng năng lượng trên một đơn vị diện tích.