Đất liền nước ta nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến nên có gì?

Câu hỏi: Đất liền nước ta nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc nên có

• A. khoáng sản đa dạng.
• B. số giờ nắng nhiều.
• C. nhiều sông ngòi nhỏ.
• D. nhiều loại thổ nhưỡng.

Đáp án đúng là B. số giờ nắng nhiều. Việt Nam nằm trọn trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc nên hằng năm nhận lượng bức xạ mặt trời lớn, biểu hiện rõ nhất là số giờ nắng nhiều và nền nhiệt cao.

Vì sao đáp án B đúng?

Vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc là khu vực nằm giữa Xích đạo và chí tuyến Bắc (khoảng 23°27’B). Trong năm, Mặt Trời đi qua khu vực này, mỗi điểm có thời điểm Mặt Trời lên thiên đỉnh ít nhất một lần. Đặc trưng cơ bản nhất của vùng này là góc chiếu sáng lớn, ngày và đêm chênh lệch ít, nền bức xạ tổng cộng cao.

Đất liền nước ta trải khoảng từ Bắc vào Nam và nằm hoàn toàn ở bán cầu Bắc, trong đới nội chí tuyến. Vì vậy mọi địa phương trong nước đều nhận được bức xạ mặt trời dồi dào quanh năm, kéo theo số giờ nắng lớn, nhiệt độ trung bình năm cao, khí hậu nóng quanh năm và có hai mùa mưa – khô ở miền Nam, bốn mùa rõ hơn ở miền Bắc.

Điểm then chốt là mối quan hệ nhân quả trực tiếp: vĩ độ quyết định góc chiếu và lượng bức xạ, lượng bức xạ quyết định số giờ nắng và nền nhiệt. “Số giờ nắng nhiều” là hệ quả rõ ràng và bao trùm nhất trong các lựa chọn.

Vì sao các phương án còn lại không đúng?

Ba phương án A, C, D đều mô tả đặc điểm đúng của tự nhiên Việt Nam, nhưng nguyên nhân hình thành không phải là vị trí nội chí tuyến.

• A. khoáng sản đa dạng: Do lịch sử địa chất lâu dài, cấu trúc địa chất phức tạp, nhiều chu kỳ kiến tạo, tạo nên nhiều loại khoáng sản. Vĩ độ nội chí tuyến không quyết định sự giàu nghèo khoáng sản.
• C. nhiều sông ngòi nhỏ: Do địa hình chủ yếu đồi núi, độ dốc lớn, lãnh thổ hẹp ngang với đường bờ biển dài, mưa nhiều nên sông thường ngắn, nhỏ, nhiều nước nhưng ít sông lớn. Đây là hệ quả của địa hình và nguồn nước, không phải vĩ độ.
• D. nhiều loại thổ nhưỡng: Do sự đa dạng về đá mẹ, địa hình, khí hậu và thời gian phong hoá khác nhau theo từng vùng. Khí hậu nội chí tuyến chỉ là một trong nhiều nhân nhân tố, không đóng vai trò quyết định duy nhất.

Phương án dễ nhầm nhất là D, vì khí hậu nóng ẩm có ảnh hưởng đến quá trình phong hoá hình thành đất. Tuy nhiên câu hỏi yêu cầu hệ quả trực tiếp và bao trùm từ vị trí nội chí tuyến — ở đó “số giờ nắng nhiều” đáp ứng đúng yêu cầu hơn cả.

Hệ thống kiến thức liên quan

Vị trí địa lý là nhân tố nền tảng chi phối nhiều đặc điểm tự nhiên của nước ta. Cần phân biệt hai nhóm hệ quả thường xuất hiện trong đề kiểm tra:

• Hệ quả trực tiếp từ vĩ độ nội chí tuyến: nền nhiệt cao, số giờ nắng nhiều, Mặt Trời lên thiên đỉnh hai lần ở phía nam và một lần ở phía bắc, khí hậu nóng quanh năm, có hai mùa mưa – khô ở miền Nam.
• Hệ quả từ địa hình và vị trí giáp biển: sông ngòi ngắn, dốc, nhiều nước; mưa nhiều; thổ nhưỡng đa dạng; khoáng sản phong phú.
• Hệ quả từ vị trí trong khu vực gió mùa châu Á: gió mùa hoạt động mạnh, khí hậu phân hoá theo mùa và theo vĩ độ – độ cao địa hình.

Nắm được cách phân nhóm này giúp tránh nhầm lẫn khi đề hỏi về nguyên nhân của một đặc điểm tự nhiên cụ thể.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Khi gặp dạng câu “nằm trong vùng nội chí tuyến nên có…”, hãy gắn cụm từ này với hai từ khoá về bức xạ và nhiệt: nắng nhiều, nóng quanh năm. Đây là hệ quả trực tiếp từ vĩ độ.

Với các phương án nói về khoáng sản, thổ nhưỡng hay sông ngòi, tự đặt câu hỏi ngược: “Nếu Việt Nam nằm ở vĩ độ cao hơn, các đặc điểm này có mất đi không?” Nếu câu trả lời là không, thì đó không phải hệ quả trực tiếp của vị trí nội chí tuyến.