Lạnh khô, ít mưa nửa đầu mùa đông do đâu? Đáp án và giải thích

Câu hỏi: Kiểu thời tiết lạnh khô, ít mưa xuất hiện ở miền Bắc nước ta vào nửa đầu mùa đông là do

• A. Gió mùa Đông Bắc bị biến tính nhiều hơn khi đi qua vùng biển.
• B. Gió mùa Đông Bắc ít bị biến tính khi đi qua lục địa Á – Âu.
• C. Gió mùa Đông Bắc đã chấm dứt thời gian hoạt động.
• D. Gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh lấn át gió mùa Đông Bắc.

Đáp án đúng là B. Gió mùa Đông Bắc ít bị biến tính khi đi qua lục địa Á – Âu. Khối không khí lạnh hình thành trên lục địa khô hạn phương Bắc, khi tràn xuống nước ta theo hướng đông bắc vẫn giữ tính chất lạnh và khô, gây kiểu thời tiết lạnh khô, ít mưa cho miền Bắc trong nửa đầu mùa đông.

Vì sao gió mùa Đông Bắc ít biến tính khi qua lục địa Á – Âu?

Gói không khí lạnh xuất phát từ vùng áp cao Xibia, thuộc trung tâm lục địa Á – Âu, nơi có nhiệt độ thấp và độ ẩm thấp trong mùa đông. Trên đường di chuyển chủ yếu qua đất liền, khối không khí hầu như không được cấp thêm hơi nước, cũng không được làm ấm đáng kể. Khi vào nước ta, nó vẫn mang tính chất lạnh và khô, tạo bầu trời ít mây, nắng hanh, độ ẩm thấp, rất ít mưa.

Giai đoạn này nằm ở nửa đầu mùa đông (khoảng tháng XI, XII), khi frông cực đới còn lệch xuống phía nam và gió mùa Đông Bắc tác động mạnh nhất tới miền Bắc. Chính sự ít biến tính đó là nguyên nhân trực tiếp của kiểu thời tiết lạnh khô, ít mưa được đề bài mô tả.

Vì sao các phương án còn lại sai?

Phương án A mô tả đúng quá trình biến tính nhưng ngược với thời điểm đề bài hỏi. Khi gió mùa Đông Bắc đi qua vùng biển phía đông nam Trung Quốc và vịnh Bắc Bộ, nó được làm ấm và ẩm thêm, gây thời tiết lạnh ẩm, mưa phùn — đặc trưng của nửa sau mùa đông, không phải nửa đầu.

Phương án C sai vì gió mùa Đông Bắc vẫn hoạt động mạnh trong nửa đầu mùa đông; chấm dứt hoạt động là giai đoạn chuyển sang mùa hè. Phương án D sai vì nửa đầu mùa đông gió mùa Đông Bắc chiếm ưu thế tuyệt đối ở miền Bắc, gió mùa Tây Nam chưa lấn át được. Phương án A là phương án dễ nhầm nhất vì vẫn đúng về cơ chế biến tính, chỉ khác giai đoạn.

Hệ thống kiến thức: biến tính của gió mùa Đông Bắc

Mức độ biến tính của khối không khí lạnh phụ thuộc vào bề mặt mà nó đi qua, và điều này quyết định kiểu thời tiết từng giai đoạn:

• Đi qua lục địa Á – Âu: khối khí khô thêm, lạnh thêm → nửa đầu mùa đông lạnh khô, ít mưa.
• Đi qua biển (biển Hoa Đông, vịnh Bắc Bộ): khối khí ẩm hơn, ấm hơn → nửa sau mùa đông lạnh ẩm, mưa phùn.
• Đi qua dãy Trường Sơn ra Bắc Trung Bộ: gây mưa lớn ở sườn đón gió.
• Giai đoạn chuyển mùa: gió mùa Đông Bắc suy yếu, gió mùa Tây Nam bắt đầu hoạt động.

Mọi phương án viện dẫn gió mùa Tây Nam hay việc gió mùa Đông Bắc đã ngừng hoạt động đều không khớp với mô tả thời tiết lạnh khô, ít mưa của đề bài.

Mẹo nhận diện nhanh dạng câu này

Ghép giai đoạn với bề mặt gió đi qua: nửa đầu mùa đông đi cùng lục địa và lạnh khô; nửa sau mùa đông đi cùng biển và lạnh ẩm, mưa phùn. Đề nhắc “biến tính nhiều khi đi qua biển” thì gắn với lạnh ẩm; đề nhắc “ít biến tính khi đi qua lục địa” thì gắn với lạnh khô. Đối chiếu mốc thời gian với bề mặt, tránh chọn phương án đúng cơ chế nhưng sai giai đoạn.