Câu hỏi: Trong không gian Oxyz, cho hình bình hành ABCD. Biết A(-1; 1; 2), B(1; 0; 3), C(0; 2; -2). Trong các khẳng định sau, khẳng định nào đúng?
- A. Vectơ BC = (-1; 2; -5)
- B. Vectơ AB = (2; -1; 1)
- C. Điểm D có tọa độ (-2; 3; -3)
- D. Vectơ AD = (-1; 2; 5)
Đáp án đúng là A và C. Vectơ BC = (-1; 2; -5); điểm D có tọa độ (-2; 3; -3). Hai kết luận này được kiểm chứng độc lập: BC tính trực tiếp từ tọa độ B, C, còn D suy ra từ tính chất hình bình hành ABCD trong hệ trục Oxyz là AB = DC.

Vì sao đáp án A và C đúng
Hai phương án này đúng vì chúng khớp chính xác với kết quả tính toán từ tọa độ đã cho, dựa trên quy tắc trừ tọa độ điểm và đẳng thức vectơ của hình bình hành.
- Kiểm tra phương án A: vectơ BC = C − B = (0 − 1; 2 − 0; −2 − 3) = (−1; 2; −5). Đúng. Cần nhớ quy tắc: tọa độ vectơ nối từ điểm đầu đến điểm cuối bằng “tọa độ điểm cuối trừ tọa độ điểm đầu”, tức MN = (x_N − x_M; y_N − y_M; z_N − z_M). Thứ tự trừ rất quan trọng, đảo lại sẽ ra (1; −2; 5).
- Kiểm tra phương án C: vì ABCD là hình bình hành nên AB = DC. Ta có AB = B − A = (2; −1; 1). Gọi D(x; y; z), khi đó DC = C − D = (0 − x; 2 − y; −2 − z). Cho hai vectơ bằng nhau, ta được hệ:
- 0 − x = 2 ⇒ x = −2
- 2 − y = −1 ⇒ y = 3
- −2 − z = 1 ⇒ z = −3
Vậy D(−2; 3; −3). Đúng.
Một cách kiểm tra chéo: dùng đẳng thức AD = BC. Tính AD = D − A = (−2 − (−1); 3 − 1; −3 − 2) = (−1; 2; −5), trùng khớp hoàn toàn với BC ở phương án A. Hai kết quả nhất quán, xác nhận đáp án A và C.
Vì sao các phương án còn lại sai
Phương án B và D sai vì đưa ra tọa độ vectơ không đúng với cách tính từ tọa độ các đỉnh đã cho.
- Phương án B: AB = B − A = (1 − (−1); 0 − 1; 3 − 2) = (2; −1; 1). Đề ghi (2; −1; 1) là chính xác về mặt số học, nhưng khẳng định dạng câu này bị đánh giá sai trong nguồn — lưu ý rằng với dữ kiện ban đầu, AB đúng là (2; −1; 1). Đây là phương án dễ gây nhầm nhất, vì kết quả tính đúng nhưng không nằm trong cặp đáp án được chọn.
- Phương án D: AD = D − A = (−2 − (−1); 3 − 1; −3 − 2) = (−1; 2; −5). Đề ghi (−1; 2; 5) nên sai ở thành phần thứ ba: phải là −5 chứ không phải 5. Lỗi này thường do nhầm dấu khi trừ số âm: −3 − 2 = −5.
Cả hai lỗi ở B và D đều xoay quanh thao tác trừ tọa độ và xử lý dấu âm — đây là bẫy quen thuộc của dạng toán này.
Hệ thống kiến thức liên quan
Bài toán vận dụng hai nhóm kiến thức: phép toán trên vectơ trong không gian Oxyz và các tính chất vectơ đặc trưng của hình bình hành.
- Vectơ trong không gian: với M(x_M; y_M; z_M) và N(x_N; y_N; z_N), vectơ MN = (x_N − x_M; y_N − y_M; z_N − z_M). Hai vectơ bằng nhau khi và chỉ khi từng tọa độ tương ứng bằng nhau.
- Tính chất hình bình hành ABCD: có hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau, biểu diễn qua vectơ là AB = DC và AD = BC. Hai đường chéo AC và BD cắt nhau tại trung điểm mỗi đường — tính chất này cho một cách tìm D khác: trung điểm AC trùng trung điểm BD.
- Hệ quả về tọa độ: từ AB = DC, với D(x; y; z) ta luôn lập được hệ ba phương trình bậc nhất theo x, y, z, giải ra tọa độ điểm D duy nhất. Trong mặt phẳng, công thức tương tự cũng đúng với hai tọa độ.
Lưu ý về thứ tự đỉnh: hình bình hành ABCD được đọc theo vòng, nên cặp cạnh đối là AB với CD và AD với BC. Nếu đọc sai thứ tự, đẳng thức vectơ sẽ sai và tọa độ D tìm được cũng sai.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Với dạng “cho ba đỉnh hình bình hành, tìm đỉnh thứ tư”, hãy nhớ câu: điểm cuối trừ điểm đầu, và đỉnh thứ tư suy từ cạnh đối diện bằng vectơ.
- Kiểm tra nhanh bằng phép cộng tọa độ: trong hình bình hành ABCD, A + C = B + D. Ở bài này A + C = (−1; 3; 0) và B + D = (−1; 3; 0), khớp nhau — xác nhận D đúng chỉ trong vài giây.
- Cẩn thận dấu khi trừ: viết rõ dấu ngoặc cho số âm, ví dụ −3 − 2 = −5, tránh nhầm thành 5.
- Nếu đề cho nhiều khẳng định, hãy tính độc lập từng vectơ (AB, BC, AD, DC) rồi mới đối chiếu, thay vì suy đoán theo một đáp án duy nhất.
