Nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc: Đáp án và giải thích

Câu hỏi: Đọc đoạn tư liệu sau: “Các nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc bao gồm: Bình đẳng về chủ quyền quốc gia; Tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị quốc gia; Từ bỏ đe dọa bằng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế; Không can thiệp vào công việc nội bộ các nước; Tôn trọng nghĩa vụ quốc tế và luật pháp quốc tế; Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình” (SGK Kết nối tri thức Lịch sử 12, tr. 9). Phương án nào phản ánh đúng nội dung đoạn tư liệu?

• A. Hòa bình là ưu tiên hàng đầu trong giải quyết mâu thuẫn giữa các nước.
• B. Cho phép các nước lớn được can thiệp vào các nước nhỏ.
• C. Việc sử dụng vũ lực là cần thiết trong quan hệ quốc tế.
• D. Tất cả các nước thành viên của Liên hợp quốc phải tuân theo một thể chế nhà nước.

Đáp án đúng là A. Hòa bình là ưu tiên hàng đầu trong giải quyết mâu thuẫn giữa các nước. Đoạn tư liệu nêu rõ Liên hợp quốc giải quyết tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình, nên một trong những nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc là đặt hòa bình lên trước mọi cách xử lý mâu thuẫn.

Vì sao đáp án A đúng

Câu tư liệu kết thúc bằng nguyên tắc “Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình”. Đây là một trong những nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc, được ghi trong Hiến chương và được coi là cách xử lý chuẩn khi các quốc gia có mâu thuẫn.

Cần hiểu đúng logic: Liên hợp quốc không cấm các nước có bất đồng — bất đồng là chuyện bình thường trong quan hệ quốc tế. Điều tổ chức này đặt ra là các bên phải giải quyết bất đồng bằng thương lượng, trung gian, hòa giải, tòa án quốc tế… thay vì dùng vũ lực. Chính vì vậy, câu A diễn giải trung thành tinh thần của đoạn tư liệu: hòa bình là lựa chọn ưu tiên hàng đầu.

Một điểm cần lưu ý để không nhầm: nguyên tắc “từ bỏ đe dọa hoặc sử dụng vũ lực” không có nghĩa Liên hợp quốc tuyệt đối không bao giờ dùng vũ lực. Hiến chương vẫn cho phép dùng vũ lực trong trường hợp tự vệ chính đáng hoặc khi Hội đồng Bảo an biết quyết định. Đây là ngoại lệ có điều kiện, không mâu thuẫn với việc hòa bình vẫn là ưu tiên hàng đầu.

Vì sao các phương án còn lại sai

Phương án B sai trực tiếp với nguyên tắc “Không can thiệp vào công việc nội bộ các nước”. Nguyên tắc này bảo vệ chủ quyền của mọi quốc gia, bất kể lớn hay nhỏ, nên không tồn tại quyền cho nước lớn can thiệp vào nước nhỏ. Đây là phương án dễ bị chọn nhầm khi người học nhớ mang máng rằng Liên hợp quốc có vai trò can dự vào các cuộc xung đột.

Phương án C sai vì ngược hẳn với nguyên tắc “Từ bỏ đe dọa bằng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế”. Câu tư liệu coi vũ lực là điều cần từ bỏ, không phải điều cần thiết.

Phương án D sai vì Liên hợp quốc là tổ chức của các quốc gia có chủ quyền, không can thiệp vào thể chế chính trị của thành viên. Các nước thành viên có thể theo chế độ khác nhau — quân chủ, cộng hòa, liên bang, đơn nhất — miễn tuân thủ Hiến chương. Yêu cầu một thể chế nhà nước chung sẽ xóa bỏ chính nguyên tắc bình đẳng chủ quyền mà đoạn tư liệu nêu.

Hệ thống kiến thức liên quan

Đoạn tư liệu liệt kê các nguyên tắc cốt lõi của Liên hợp quốc. Có thể ghi nhớ theo sáu ý:

• Bình đẳng về chủ quyền quốc gia.
• Tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị quốc gia.
• Từ bỏ đe dọa bằng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.
• Không can thiệp vào công việc nội bộ các nước.
• Tôn trọng nghĩa vụ quốc tế và luật pháp quốc tế.
• Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình.

Sáu nguyên tắc này gắn với mục tiêu duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, thúc đẩy hợp tác giữa các nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Dạng đề đọc hiểu tư liệu thường yêu cầu đối chiếu từng phương án với đúng câu chữ trong đoạn trích, nên phương án nào dùng từ trái với đoạn trích như “can thiệp”, “sử dụng vũ lực” gần như chắc chắn sai.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh

Khi gặp câu hỏi về nguyên tắc Liên hợp quốc, hãy quét nhanh bốn phương án và loại ngay những phương án chứa từ khóa trái nguyên tắc: “can thiệp”, “nước lớn”, “vũ lực là cần thiết”, “một thể chế chung”. Đây là những cụm từ đi ngược Hiến chương và thường được dùng làm phương án nhiễu.

Một mẹo nhớ ngắn: “Bình đẳng — Toàn vẹn — Không vũ lực — Không can thiệp — Tôn trọng luật — Hòa bình”. Sáu từ khóa theo đúng thứ tự đoạn tư liệu, đọc một lượt là tái hiện được cả nguyên tắc lẫn căn cứ chọn đáp án A.