Câu hỏi: Một trong những chức năng cơ bản của Sử học là
- A. khôi phục hiện thực lịch sử thông qua tưởng tượng.
- B. tái tạo lại các biến cố lịch sử thông qua thí nghiệm.
- C. khôi phục hiện thực lịch sử một cách khách quan.
- D. cung cấp tri thức cho các lĩnh vực khoa học tự nhiên.
Đáp án đúng là C. khôi phục hiện thực lịch sử một cách khách quan. Sử học dựa trên bằng chứng để tái hiện quá khứ một cách trung thực, nên khôi phục hiện thực lịch sử là chức năng cơ bản của ngành.

Vì sao đáp án C đúng
Sử học là ngành khoa học nghiên cứu quá khứ nhằm tái hiện quá trình phát triển của xã hội loài người. Muốn tái hiện được, nhà sử học phải dựa vào nguồn sử liệu — di tích, hiện vật, văn bản, chứng nhân — rồi phân tích, so sánh, kiểm chứng để dựng lại bức tranh quá khứ. Cách làm đó cho phép hình thành một bức tranh lịch sử sát với sự thật đã diễn ra, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của người kể. Phương án C mô tả đúng bản chất này: khôi phục hiện thực lịch sử một cách khách quan, tức trung thực với bằng chứng và có thể kiểm chứng.
Cần phân biệt hai lớp: hiện thực lịch sử đã xảy ra chỉ một lần và không lặp lại; nhận thức của con người về nó luôn được bổ sung, sửa chữa khi có sử liệu mới. Chính vì vậy, khôi phục khách quan là đích hướng tới của khoa học lịch sử, chứ không phải một thao tác tùy ý.
Vì sao các phương án còn lại sai
Phương án A sai vì Sử học không lấy tưởng tượng làm căn cứ. Nhà sử học có thể đặt giả thuyết, nhưng mọi giả thuyết phải đối chiếu với sử liệu; tưởng tượng không thay được bằng chứng. Nếu để trí tưởng tượng tự do dẫn dắt, kết quả chỉ là truyện kể, không phải lịch sử.
Phương án B sai vì Sử học không dùng thí nghiệm để tái tạo biến cố. Quá khứ đã diễn ra và không thể lặp lại trong phòng thí nghiệm; đây là điểm khác biệt căn bản giữa khoa học xã hội nhân văn và khoa học tự nhiên. Từ chuyên môn tương ứng với quá khứ là “khôi phục”, không phải “tái tạo bằng thí nghiệm”.
Phương án D sai vì trọng tâm tri thức của Sử học là xã hội loài người, con người và các quan hệ xã hội trong quá khứ. Sử học có thể cung cấp tư liệu cho nhiều ngành, nhưng không phải ngành cung cấp tri thức chủ yếu cho khoa học tự nhiên.
Hệ thống kiến thức về chức năng của Sử học
Các câu hỏi trong cùng nhóm (câu 17 đến 27) xoay quanh chức năng, nhiệm vụ và ý nghĩa của Sử học, có thể hệ thống thành các điểm sau:
- Chức năng khoa học: khôi phục hiện thực lịch sử một cách chính xác, khách quan; làm sáng tỏ những sự kiện còn chưa rõ. Đây là chức năng gốc, chi phối các chức năng còn lại.
- Chức năng xã hội: giúp con người hiểu quy luật phát triển của xã hội, đúc rút bài học kinh nghiệm cho hiện tại, định hướng hành động trong tương lai.
- Chức năng giáo dục: bồi đắp tư tưởng, tình cảm, lòng yêu nước và tinh thần tự tôn dân tộc, hình thành nhân cách và trách nhiệm công dân.
- Nhiệm vụ nhận thức: cung cấp các tri thức khoa học về lịch sử; khác với nhiệm vụ giáo dục (hướng tới tư tưởng, tình cảm).
- Lý do học tập lịch sử suốt đời: tri thức lịch sử luôn biến đổi và phát triển; nhiều sự kiện trong quá khứ chưa được làm sáng tỏ; nhu cầu vận dụng kinh nghiệm quá khứ cho cuộc sống hiện tại.
- Ý nghĩa của tri thức lịch sử: hình thành lòng yêu nước, tinh thần dân tộc; mở ra cơ hội nghề nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa như bảo tàng, du lịch văn hóa, nghiên cứu lịch sử.
- Hai khái niệm cần phân biệt: “hiện thực khách quan lịch sử” là những gì đã diễn ra; “lịch sử được con người nhận thức” là toàn bộ tri thức, hiểu biết, suy nghĩ của con người về quá khứ đó. Đối tượng nghiên cứu của Sử học mang tính toàn diện, bao quát mọi lĩnh vực của đời sống con người.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện dạng câu hỏi
Gặp câu hỏi về chức năng của Sử học, hãy bám vào từ khóa hành động. Nếu đề nói “khôi phục, tái hiện, làm sáng tỏ quá khứ” → chức năng khoa học. Nếu nói “bài học, quy luật, kinh nghiệm” → chức năng xã hội. Nếu nói “tư tưởng, tình cảm, lòng yêu nước, nhân cách” → chức năng giáo dục. Ba cụm từ này lặp lại rất nhiều trong đề kiểm tra, nắm chắc là làm được phần lớn câu hỏi cùng chủ đề.
Cũng nên loại nhanh các phương án có từ ngữ lạc chủ đề: “tưởng tượng”, “thí nghiệm”, “toàn cầu hóa”, “hội nhập quốc tế”, “dự báo tương lai” — đây là những nhiễu phổ biến vì nghe hợp lý nhưng không phải chức năng cơ bản của Sử học. Riêng “khôi phục” và “khôi phục khách quan” là cách diễn đạt chuẩn của sách giáo khoa, nên chỉ cần thấy cụm này xuất hiện với nội dung trung thực là có thể chọn.

