Câu hỏi: Cho thông tin sau: Theo Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg ngày 6-7-2018 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam, ngành công nghiệp (cấp 1) gồm 4 nhóm với 34 ngành (cấp 2). Đó là nhóm công nghiệp khai khoáng (5 ngành); nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo (24 ngành); nhóm công nghiệp sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí (1 ngành); nhóm công nghiệp cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải (4 ngành). Các nhận định sau đúng hay sai?
- a) Cơ cấu ngành công nghiệp nước ta có sự chuyển dịch tích cực do quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và mục tiêu phát triển bền vững.
- b) Sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo ngành ở nước ta hiện nay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh quốc phòng.
- c) Nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỉ trọng cao nhất trong cơ cấu ngành công nghiệp nước ta.
- d) Xu hướng phát triển của ngành công nghiệp nước ta chú trọng phát triển các ngành truyền thống gắn với khai thác tài nguyên.
Đáp án đúng là a, b, c đúng; d sai. Theo lời giải của đề, cơ cấu công nghiệp chuyển dịch theo hướng hiện đại, góp phần đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh; chế biến, chế tạo là nhóm có nhiều ngành cấp 2 nhất trong thông tin trích từ Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg.

Vì sao các nhận định a, b, c đúng?
Nhận định a đúng. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế thúc đẩy công nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất. Mục tiêu phát triển bền vững cũng khuyến khích các ngành sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm tác động xấu đến môi trường. Đó là những động lực của sự chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng tích cực mà lời giải gốc đề cập.
Nhận định b đúng theo lời giải của đề. Cơ cấu công nghiệp đa dạng và hiện đại góp phần nâng cao năng lực sản xuất vật tư, thiết bị phục vụ quốc phòng, an ninh. Đây là mối liên hệ về ý nghĩa của chuyển dịch cơ cấu ngành, không phải một kết luận có thể rút ra chỉ từ số lượng ngành trong đoạn thông tin.
Nhận định c đúng theo đáp án của nguồn. Nhóm chế biến, chế tạo có 24 trong tổng số 34 ngành cấp 2, nhiều hơn từng nhóm còn lại. Tuy nhiên, số lượng ngành cấp 2 không đồng nghĩa với tỉ trọng giá trị sản xuất. Dữ kiện trong đề xác nhận nhóm này có nhiều ngành cấp 2 nhất; nếu hiểu “tỉ trọng” là tỉ trọng giá trị sản xuất, cần thêm số liệu tương ứng để chứng minh.
Vì sao nhận định d sai?
Nhận định d sai vì thu hẹp xu hướng phát triển công nghiệp vào các ngành truyền thống gắn với khai thác tài nguyên. Theo lời giải của đề, công nghiệp nước ta còn hướng tới công nghệ cao, sản xuất sạch và phát triển bền vững, qua đó giảm phụ thuộc vào việc khai thác tài nguyên.
Điểm dễ nhầm là sự hiện diện của nhóm khai khoáng trong hệ thống phân ngành. Việc một nhóm ngành được liệt kê không có nghĩa nhóm đó là trọng tâm duy nhất của xu hướng phát triển. Cần phân biệt cơ cấu ngành hiện có với định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành.
Hệ thống kiến thức liên quan
Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg là căn cứ phân loại được nêu trong đề. Theo đoạn thông tin, bốn nhóm công nghiệp và số ngành cấp 2 tương ứng gồm:
- Khai khoáng: 5 ngành.
- Chế biến, chế tạo: 24 ngành.
- Sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí: 1 ngành.
- Cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải: 4 ngành.
Khi đọc dạng câu hỏi này, cần tách hai loại căn cứ. Các con số trong đoạn trích giúp đối chiếu số ngành của từng nhóm; các nhận định về nguyên nhân chuyển dịch, ý nghĩa đối với quốc phòng và xu hướng phát triển còn đòi hỏi kiến thức địa lý kinh tế. Đây là thông tin phân loại theo văn bản được đề dẫn; cơ cấu và định hướng phát triển trên thực tế có thể thay đổi theo thời gian.
Cách nhận diện nhanh dạng câu hỏi tương tự
Trước hết, xác định nhận định nào hỏi về số ngành và đối chiếu trực tiếp với dữ kiện: 24 là số lớn nhất trong bốn nhóm. Với nhận định về xu hướng, chú ý những cách diễn đạt thu hẹp như “chú trọng phát triển các ngành truyền thống gắn với khai thác tài nguyên”. Cuối cùng, không dùng số ngành cấp 2 để thay thế số liệu về tỉ trọng giá trị sản xuất.
