Câu hỏi: (1) Nội dung nào sau đây không phải là chức năng của Sử học? (2) Một trong những chức năng cơ bản của Sử học là gì? Bốn phương án của câu (1) được liệt kê trước, tiếp đến là bốn phương án của câu (2).
- A. Khôi phục các sự kiện lịch sử diễn ra trong quá khứ
- B. Rút ra bản chất và các quy luật vận động của lịch sử
- C. Giáo dục tình yêu thiên nhiên và bảo vệ môi trường
- D. Rút ra những bài học kinh nghiệm cho cuộc sống hiện tại
- A. Khôi phục hiện thực lịch sử thông qua tưởng tượng.
- B. Tái tạo lại các biến cố lịch sử thông qua thí nghiệm.
- C. Khôi phục hiện thực lịch sử một cách khách quan.
- D. Cung cấp tri thức cho các lĩnh vực khoa học tự nhiên.
Đáp án đúng là C. Giáo dục tình yêu thiên nhiên và bảo vệ môi trường (câu 1); C. Khôi phục hiện thực lịch sử một cách khách quan (câu 2). Sử học nghiên cứu quá khứ dựa trên tư liệu và hướng tới nhận thức khách quan. Giáo dục tình yêu thiên nhiên không phải chức năng trực tiếp, cơ bản của ngành học này.

Vì sao cả hai câu đều chọn C?
Hai câu hỏi yêu cầu xét chức năng của Sử học theo hai hướng khác nhau: câu (1) tìm nội dung không phải chức năng, còn câu (2) tìm một chức năng cơ bản. Vì vậy, dù cùng chọn C, lý do chọn đáp án ở mỗi câu không giống nhau.
Ở câu (1), Sử học tập trung tìm hiểu những gì đã diễn ra trong quá khứ, giải thích các sự kiện và rút ra kinh nghiệm cho hiện tại. Giáo dục tình yêu thiên nhiên, bảo vệ môi trường là mục tiêu có giá trị, nhưng không phải chức năng trực tiếp của việc nghiên cứu lịch sử. Kiến thức lịch sử đôi khi có thể góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường; tác động ấy không làm thay đổi trọng tâm của ngành Sử học.
Ở câu (2), việc khôi phục hiện thực lịch sử một cách khách quan phù hợp với yêu cầu nghiên cứu quá khứ. Người nghiên cứu dựa vào tư liệu, kiểm tra và đối chiếu chứng cứ để trình bày sự kiện sát với những gì đã xảy ra, thay vì dựng lại theo tưởng tượng.
Vì sao các phương án còn lại không được chọn?
Với câu (1), ba phương án còn lại đều gắn với hoạt động nghiên cứu lịch sử:
- A. Khôi phục sự kiện quá khứ là công việc cơ bản của Sử học, nên không đáp ứng yêu cầu tìm nội dung không phải chức năng.
- B. Tìm hiểu bản chất và quy luật vận động của lịch sử giúp giải thích sự kiện, không chỉ ghi lại sự kiện.
- D. Rút ra bài học từ quá khứ để tham khảo khi ứng xử với hiện tại cũng là một chức năng được nêu trong đề.
Với câu (2), điểm phân biệt nằm ở cách tiếp cận hiện thực lịch sử:
- A. Tưởng tượng có thể xuất hiện trong tác phẩm sáng tạo, nhưng không thể thay thế chứng cứ khi khôi phục lịch sử. Đây là phương án dễ nhầm với C vì cùng dùng cụm «khôi phục hiện thực lịch sử».
- B. Biến cố đã diễn ra trong quá khứ không thể được tái tạo nguyên vẹn bằng thí nghiệm như một hiện tượng trong phòng thí nghiệm.
- D. Tri thức lịch sử có thể hữu ích cho các lĩnh vực khác, nhưng cung cấp tri thức cho khoa học tự nhiên không phải chức năng cơ bản được hỏi ở đây.
Hệ thống kiến thức về chức năng của Sử học
Có thể ghi nhớ các ý chính trong nguồn theo một mạch: khôi phục quá khứ, giải thích quá khứ và vận dụng hiểu biết về quá khứ. Trước hết, Sử học tìm hiểu sự kiện dựa trên tư liệu để tái hiện hiện thực lịch sử một cách khách quan. Từ những sự kiện ấy, việc phân tích giúp nhận ra bản chất và những quy luật vận động của lịch sử. Cuối cùng, kinh nghiệm lịch sử có thể cung cấp căn cứ để suy ngẫm về cuộc sống hiện tại và quyết định trong tương lai.
Trọng tâm của các hoạt động này là con người và xã hội trong quá khứ. Một tác dụng giáo dục có thể phát sinh từ việc học lịch sử không nhất thiết là chức năng cơ bản của Sử học; cần phân biệt điều đó khi đọc các phương án trắc nghiệm.
Mẹo nhận diện nhanh
Trước tiên, xác định đề yêu cầu chọn chức năng của Sử học hay chọn nội dung không phải chức năng. Sau đó, đối chiếu phương án với ba ý: tìm hiểu quá khứ bằng chứng cứ, giải thích lịch sử và rút ra bài học. Nếu phương án nói đến việc «khôi phục» lịch sử, hãy kiểm tra cách thực hiện: dựa trên chứng cứ để bảo đảm tính khách quan, không dựa vào tưởng tượng hay thí nghiệm tái tạo biến cố.
